battery-park [lyrics]

Monday, March 30th, 2009

webbattery-park01

sunday morning
jogging people in the park
look how the girls run by
bouncing breasts
dancing tales
without even making love
some role by on rollerblades
almost floating yet too grave
listen
how their feet shuffle the soil
their deep breaths pass by
their features
all serious and grave
carved by live
and in their veins death is pounding
pounding out so loud
even the birds in their trees behind the fog
even they can hear how death is pounding through their veins
and this numb beat somehow
blends just very well with the chirrup
from behind the fog
and on the water
a boat is slicing the rivers face
dividing it in north and south
and from without the fog
death is pounding
and the girls
keep jogging around
and around
running
and running away
from place
yet time they just forget
and I just stand there in the midst of it all
and I feel like fading into the fog
and that blends just very well
with this pounding sound of death somewhere

made into a song around April 15

[zonder titel]

Saturday, February 28th, 2009

op de dijk
onder de sterrenregen
kantel ik mijn hoofd
open mijn mond
waarin ik de wind
vrij zingen laat

opdracht I [van MMJFS aan FJdB]

Friday, February 6th, 2009

06.02.2009 opdracht #1 van MS aan FdB
BENOEM IN EEN GEDICHT WAAROM JE NIET SLAPEN KUNT


(schets van gedachten en assiociaties; in 7 verschillende etappes)

het is de koelte van de nacht
die mij wakker maakt
die mij ontwaken doet
het is het duister
waarvan mijn ogen open gaan
het zijn het de sterren die
van mijn brein het peillood maken
dat in de verte schiet
boven mij

het is het voelen dat de oneindigheid het nu af tast
in oneindigheden schiet
verdwalend en verwarrend

en het is Eva van de nacht
zij vraagt mij
zij zit
hoe zij op het veld in de nacht zit
het open veld
of ik sterk wil zijn
een vader een broeder of een boom
voor haar
het hooi en het oog waarin zijn slapen mag
met een hand aan de hengsel van een emmer vol met helder water
koud en klaar voor als het branden gaat
met een voet aan een lijn en belletjes
voor als haar droom-man
de vlees geworden schaduw
binnen stapt en verder gaat
met zijn vuisten
om de teugels van het paard dat haar merrie is

als zij gaat vluchten
dan blijf ik hier

de letters die ik draag
vaag in het duister van de volle nacht
zijn zwaar
en ook het licht van een volle maan
perst mijn ademhaling samen
de deining
polder-plat

mijn bed is als een vreemdeling

het heldere dat duister schept
het duistere dat helder maakt
en dwingt

het kraken van het ruggenmerg
mijn ketting die mij staande hield
bestaat uit schakels
hoe langer je leeft hoe bewuster je daarvan wordt
hoe onnatuurlijker hoe zwaarder hoe moeilijker

daar loeit
de uil
zijn pels
zijn vacht
zijn last en lul
vol luizen

het is de honger
die mij dwars zit
de lust
een volle blaas van al de meren die ik dronk
de gulzigheid die me dwalen laat
het water dat vanbinnen klotst

wanneer de stad in diepte slaapt
keer op keer
weer in mijn vacht
de kromme wolf
die onbeheersbaar door de straten dwaalt
en sluipt
en zoekt
en vraagt

geen herberg begraaft mij
o vorst
uw stad lijkt op een graven-plaats
uw duivels euvel
bergt mij niet
maar laat mij her en der
en ver
verspijd
door alle tijd
door U
o alle
tijd

eine sehn Sucht

Sunday, September 28th, 2008

die Seele sehnt sich
stöhnt und spannt sich an
saitenstark
und sehnt sich ihrer Liebe
klar ins Tageslicht zu sehn
doch weint und stellt sich an
und sehnt und spielt ihr Geigenlied
die kleinen grauen Wolken ‘rein

oh krumme Welt
oh grades Licht
du weiter Raum
vergisst mich nicht
meine Liebe mein
meine armen lehren Arme
sollten ja hier und um ihr sein

die Wolken aber zeigen
den Seelensang
wie öde Schafe
ihr öden Rücken ihr

und die Welt brummt
nur im gleichen Ton
rund und rund
ihre eigene Haut entlang

das grade Licht
er kennt die Sehnsucht nicht

der leere Raum
der spürt und spürt
den Abstand kaum

zonrich traurich
schrumpft die Seele
und macht sich klein
zieht sich hilflos
immer tiefer
in einer dumpfen Eigenwelt hinein
wo ihre Stimme stecken bleibt
Hier und Jetzt sich spalten
Gedanken auseinanderfalten
und das Weinen und die Lieder
schwinden
heise und letzendlich

stille

im
punkt

im Nadelloch

da dünsten sich die Tränen hoch
zu trauerlosen Wolken hoch
zusammen sich vereinent
vom Hirtenwind davongezogen

der lehre kahle Knochenmann
von seiner sehnende Seele
nun getrennt und sich entfernt
umarmt die runde Weltenhaut
und findet so sein Halt zurück

der klargewordener Blick
antwortet dem Lichte
im gleichen Gradenwinkel
Farbenformenspiel

und aus Gedankentrümmer ‘raus
vereinen sich das Hier und Jetzt
hoch und her im heilen Raum
wo die Zeit eins und Weben ist
aus Liebes Licht und Wärme

Opportunismus

Monday, August 18th, 2008

Liebste,

die Männerwelt ist ja kein Spielzeugladen

Du kannst Dir doch nicht
immer nur
die Zähne
mit Pralinen putzen

wie der Alltag immer kommt

Tuesday, January 1st, 2008

wir beissen in Assche
Nachts
und stolpern und sterben

kommt ein Engel

und spricht

aufstehen
weitergehen

und vielen hören ihm nicht
nicht richtig im Schlafzustand
und der Tag kommt
und die Sonne erschüttert uns alle
und zieht uns wieder empor

[geen titel]

Saturday, April 28th, 2007

over het asfalt
als de wagen valt
draait de wereld
verdwijnt
over de schouders
hard achter de rug

blik likken

over het asfalt
onder een brug door
die op een tunnel lijkt

8 HAIKU’S

Sunday, December 31st, 2006

I.
living on an edge
the side of a chocolatebar
yet it is melting
-
II.
a sringprocession
cleansing winds whisking along
blazing the houses
-
III.
all silence that night
yonder distance lifelike near
all in same breathing
-
IV.
water kept water
vast silence in space above
all is here and cold
-
V.
nature sleeps breathless
trees stil bald bulls within mists
spring is approaching
-
VI.
all stars are above
all close yet infinite far
the lake starts to freeze
-
VII.
descending moonlight
carressing earth so tender
when you arive here
-
VIII.
fresh snow from last night
whitewashed lands under the sun
new waterdrop times

7 HAIKU’S

Saturday, December 30th, 2006

I.
met woede trap ik
een beetje stof uit de rots
die zwijgt alleen maar
-
II.
die oude vijver
zal steeds rimpelloos worden
en telkens weer stil
-
III.
rotsen onder ‘t stof
dan valt er zomer regen
al het stof spoelt weg
-
IV.
ik : die rechte klank
die scherp, als sterk lichtend zwaard
in mijn lichaam steekt
-
V.
nacht in het water
de nacht lag in het water
de zon kwam niet op
-
VI.
langs deze oever
log houtblok tegen botten
en resten drijven
-
VII.
we openen ons
wat een oog het is oorlog
we horen elkaar

koud geboren

Tuesday, November 28th, 2006

haar nee-woord heeft mij
in weeën op aarde geworpen
geen grond geen wereld
op aarde geworpen

mijn huid met haren
en ogen en oren
en voelende vingers
naar binnengerold

en de witte botten met vlees
en de vluchtige geest
in zoekende stukken
gescheurd en gebroken
met weeën de ruimte in
gesmeten
geen zee geen hemel
met weeën
de ruimte in gesmeten

alsof het een daad was
heeft ze me koud gemaakt

gieren komen en blijven
en azen en pikken zich vast
in het zwakke vlees
met ondraagelijk gezang
over welkome plaatsen
waar warme monden
bevallige borsten betasten

namen van vrouwen
op levende lijsten
verschijnen
in het groene licht van mijn hand

ik hoop en ik jank
en ik zoek en ik graaf

en mijn nagels willen
mijn naam
in een steen
doen

het moet me koud laten
het laat me koud
en ik blijf in brokken
in stukken kapot
hier liggen
op aarde
geboren

Sint Jan

Thursday, June 24th, 2004

drinken water uit flessen
de stroom trekt traag
langzaam de pier
neemt ruisend van alles
alles van glas (en onze woorden)
-drinkt en drinkt-
mee in beweging

warm gras
ruikt verrot
de lucht naar liefde
warm gras

wolken drukken de dag
vogelzwermgespan
aan hun koorden
mee in beweging

verliefd op de koorts van zonsondergang
danst het licht laat
weergalmt ruisend
de nacht met haar sterren

breed warm
levende sprei
beweegt het zand onze voeten
wij aan de oevers drinken
water uit glazen flessen
wij aan de oevers
wij drinken

onder een boom

Sunday, April 13th, 2003

(of het script voor een poppenspel op film)

Een man staat onder een boom.
Zijn hoofd is hoekig,
zijn lijf staat recht,
zijn haren zijn kort.

Op het moment zijn de gedachten van de man zo ver weg,
dat het hem voorkomt als had hij geen gedachten.

Onder een boom.

De man heeft een brief, in zijn rechterhand. Op de brief staat in hoekig gedrukte letters een korte text geschreven:

dit is een vervalsing

Onder een boom.

Aan de voet van de man ligt, gekreukt, een lege envelop.
Op zijn voorhoofd parelt zweet.
Zijn haren zijn kort.
Recht staat hij, houdt stevig de brief vast.
De man omklemt de brief zo krachtig met zijn hand dat zijn knokkels er wit van worden.
De aderen op zijn hand blauwzichtbaar.
De man is gespannen.

De man is fucked up!

Hij heeft met een vervalsing te maken.
Onder een boom.

Als de zon wat verder is schiet de man zijn rechterhand kort open.
De brief valt, met hoekige beweging, recht omlaag en landt naast de gekreukte envelop, aan de man zijn voet.

De man snuift.
Onder een boom.

Dan vertrekt de man en loopt op huis aan.
…en de maan laat zich reeds zien…

Als de man thuis komt, brandt de boomhuit van zijn zoons.
De man ziet het niet.
Hij ziet niet hoe zijn zoons
brand – weer spelen.
Zijn zoons doen het goed
en waarheidsgetrouw,
volgens de oude stijl:
met lange ladder en
volle emmers water.

Ze doen het volgens de oude stijl,
van voor de mammoetwet en
het studiehuis.

De hut.
De boomhut moet geblust,
kom aan,
volgens de oude stijl,
kom aan!

De man betreed het huis en trekt zijn lange zware jas uit.
Zijn schoenen ruilt hij voor pantoffels.
Rustig loopt de man in richting van de keuken.

Ver voor de deuropening van de keuken blijft hij staan.

Van een afstand ziet de man hoe zijn vrouw achter het aanrecht eten bereidt.
De vrouw staat voor het grote keukenraam,
haar silhouet steekt goed en welgevormd af tegen het straatlicht van buiten.

Buiten regent het.

De vrouw wast kort haar handen,
met water en zeep,
de man komt snel en recht op haar af,
hij is iets langer,
zij heeft dieprode lippen.

Ze kussen elkaar.

De man vraagt zijn vrouw of zij en de kinderen een leuke vrije dag hebben gehad.
Zij antwoord hem met een glimlach en een “Ja”.

De vrouw verteld rustig over de opendag bij de brandweer,
uitvoerig en gedetailleerd.
De man kijkt naar de mooie rode lippen van zijn vrouw.

Het is een goed verslag.

De man luistert aandachtig.

Als zij klaar met praten is wordt het stil.

Dan wil de vrouw van de man weten hoe zijn dag was.

De man zijn gelaat betrekt.
Het is alsof er een dichte wolk voor de keuken lamp getrokken is.

De vrouw wacht rustig af.

Na een poosje verteld de man dat hij vandaag met een vervalsing te maken had.
Zijn stem is zacht en fluistert haast hees;
kort, recht en hoekig.

De vrouw wil weten wat er toen gebeurde.
En de man verteld haar,
nauwelijks hoorbaar,
dat het over is.

taak-verdeling

Wednesday, April 9th, 2003

en wie van ons
kijk er even
achter de schaduw?

voorjaar 2003

Tuesday, March 25th, 2003

momenten spiegelen zich aan elkaar en
ik zie niet
wat het beeld wat
de spiegel is

ruimte en tijd
ruilen van gedaanten

zwaar is het gewicht
van
alle gelijkenissen

Prolog [Worte zum Lied]

Thursday, March 20th, 2003

Eines Abends, im Frühling…
es war finster draussen und die Wärme, vom Tage gebracht, war überall, deswegen waren alle meine Fenster geöffnet.
Ich sass drinnen, in meinem Zimmer.
Offenen Fenster, warme Lüfte.
Ich sass und las ein Buch.
Die Worte meines Buches wurden vom hellen Lichte der Lampe in meinem Zimmer beschienen.
Der ganze Zimmer; im hellen Lichte der Lampe.
Ich sass und las mein Buch, dessen Wort mich denken lies, mich senken lies, in tiefster Tiefe meiner Gedankenwelt.
Mein Kopf tat weh, ich wollte raus.
Ich ging, verlies mein Zimmer.
Das Licht blieb helle leuchten, herrlich helle, blieb es leuchten, die Fenster blieben alle offen damit die Nachtluft Kühlheit bringen konnte…
Schön fing die Nacht an, Entzückend dieser Frühling, Wohltuend meine Wanderung, herrlich rochen die Lüfte.
Die Kopfschmerzen verschwanden und ich kehrte Heim.
Erschreckt blieb ich aber vor meine Zimmertür stehen.
Unheimlich.
Sehr unheinlich, wurde es mir.
Es klang ein Geräusch.
Furchtbar, erschreckend, summend, ganz leise…
Furchtbar, unheimlich, schrecklicher Klang…
Und dieses Geräusch kam aus meinem Zimmer.
Angst kam in mir, meine hand öffnete zögernd die Tür, ich zitterte, wollte nicht sehen, nicht hören.
Doch ich sah, und hörte mein Zimmer:
Alle Wände glizernd schwarz;
tausenden Mücken, Fliegen, Nachtfalter,
Insekten hatten mit ihren lackschwarzen Körper, alle Wände bedeckt und verdüstert.

[3 Haiku's; ENG]

Tuesday, March 5th, 2002

I.
I do hear the sea
and I’m able to write you
that I hear the sea

II.
Now kneel like a knight
Humble acceptance of all
and kneel to this life

III.
inconceivably
burning autumn leafs whisper
from various trees

[3 Haiku's; NL]

Tuesday, March 5th, 2002

I.
Ik hoor hier de zee
gelukkig kan ik schrijven
dat ik de zee hoor

II.
Kniel als een ridder
aanvaard alles vol deemoed
Kniel voor het leven

III.
onbegrijpelijk
ruisen de herftsbladeren
divers aan bomen

Carnavals-kraker-tekst

Sunday, February 10th, 2002

en we gingen met z’n allen naar Heerhugowaart
alwaar on het eten uit de bek werd gespaard

in geval van nood handrem geruiken en ruit inslaan
in geval van nood handrem geruiken en ruit inslaan

de trein reed alsmaar harder; veel te ver door
geen van ons hield het nog uit, dus zongen we in koor

in geval van nood handrem geruiken en ruit inslaan
in geval van nood handrem geruiken en ruit inslaan

ik droomde

Tuesday, January 1st, 2002

ik droomde een zandpad door de woestijn
en dorst droomde ik ook
ik droomde van een stal waar mensen echt gelukkig waren
kleine kabouters vlogen luidkeels lachend onder een regenboog droomde ik
en ik droomde van die clown die gister daar maar stond en niet bewoog
koele sneeuwklokken op lentebloesem droomde ik
en ik droomde te vechten met demonen in het duister van mijn hoofd
een grote grauwe engel kuste mijn hart wakker droomde ik
en ik droomde van tranen die brandhaarden blusten

[zonder titel]

Friday, March 2nd, 2001

er zijn dingen
die verdacht veel
lijken
op dat wat eens eerder gebeurde

vloeibaar en vast
in dromen . . .

VANMORGEN HUILDE IK VAN 10:23 TOT 11:41

Thursday, February 8th, 2001

Van 10:23 tot 10:26 huilde ik vanwegen alles wat ik niet deed maar gemakkelijk gedaan kon hebben
Van 10:26 tot 10:27 huilde ik om mijn vrienden die er niet zijn, die weg zijn, té ver weg zijn,
Van 10:27 tot 10:29 huilde ik om alles dat onder mijn handen mislukken zal en kapot ging,
Van 10:29 tot 10:32 huilde ik uit boosheid en woede jegens mijn moeder; de overheid,
Van 10:32 tot 10:38 huilde ik om de doden met wie niet meer gezopen kan worden,
Van 10:38 tot 10:39 huilde ik om de lekke fietsband die ik verdoemde nog moet plakken,
Van 10:39 tot 10:42 huilde ik omdat ik het uit hopeloosheid niet meer zó uitstekend weet,
Van 10:42 tot 10:48 huilde ik omdat ik jouw, mijn teerbeminde, zo intens mistte,
Van 10:48 tot 10:50 huilde ik omdat ik nog enkele brieven zou willen posten,
Van 10:50 tot 10:56 huilde ik omdat ik nu écht even iets Anders wil dan det, dot, dit en dat,
Van 10:56 tot 11:02 huilde ik omdat ik wil vluchten, maar ‘k weet niet waarheen, dus kan ik het niet,
Van 11:02 tot 11:10 huilde ik omdat je soms zó heerlijk liefbent en sóms juist weer helemaal niet,
Van 11:10 tot 11:14 huilde ik omdat de bruikbare, kostbare tijd gewoon maar doorstroomt,
Van 11:14 tot 11:17 huilde ik omdat ik honger had maar niet zoveel als mensen met échte honger,
Van 11:17 tot 11:22 huilde ik omdat ik nu even niet weet of ik nu wel of niet bij je wil zijn, of weet jij het niet,
Van 11:22 tot 11:23 huilde ik omdat ik geen servetten vond om mijn tranen mee te drogen
Van 11:23 tot 11:41 huilde ik terwijl ik naar de supermarkt liep om servetten te kopen zodat ik mijn tranen zou kunnen drogen,

En de supermarkt was open

essay-deel-1912

Thursday, December 2nd, 1954

Na een langdurige crisis, een oeuvre-loze stilte van meer dan 10 jaar, wordt op 2 December 1954, in het Théâtre des Camps-Elyées te Parijs, de première van Edgar Varèse’s Déserts gehouden. Blazers, slagwerkers, slaan en stoten, afgewisseld met elektronische intermezzi, grote, zeer polychrome en veelvormige klank-objecten uit. Motieven zijn niet meer waarneembaar, enkel intervallen, inzetten en pure klank kolommen, die allen in elkaar scharnieren en een complex kinetisch gevaarte of apparaat van de ‘muziek’ maken. Zo schuren, knarsen, schuiven en botsen die klank-objecten ‘tektonisch’ over, door, en op elkaar. Ook hier lijkt het alsof de resultaten van wetenschappelijke, geo -of bio-chemische proeven, hoorbaar worden gemaakt. De première wordt een schandaal van de orde die op dezelfde plaats 41 jaar eerder plaats zal vinden. 64)
In het jaar van Déserts schrijft Stravinsky zijn ‘In memoriam Dylan Thomas’, op de teksten voor de overleden vader van de overleden dichter. Ook binnen zijn oeuvre markeert dit werk het begin van een nieuwe stijl-periode. De strengheid van de tekst-compositie, in de rigide vorm van de ‘villanelle‘, wordt door Stravinsky in een even zo strenge muzikale vorm vertaald. Het stuk is voor vier trombones, strijkkwartet en tenor. Als materiaal gebruikt Stravinsky een reeks van slechts vijf tonen: een chromatisch opgevulde grote terts, waarmee hij met omkeringstechnieken, in een canonische polyfonie het stuk construeert. 65)
In 1912 maakt Vaslav Nijinsky de choreografie voor een uitvoering van Debussy’s l’ Apres midi …. Ook hij veroorzaakt met zijn vernieuwingen enige opschudding. De ‘Figaro’ schrijft naar aanleiding van deze choreografie:
“We kregen een faun te zien, schunnig, zich bewegend met een walgelijke erotische dierlijkheid en ongehoord schaamteloze gebaren.” 66)
Tijdgenoot en beeldhouwer Rodin, waarvoor Nijinsky eens model staat, ziet het anders:
“de harmonie tussen zijn mimiek en zijn plasticiteit is volmaakt.” 66)
In dezelfde tijd geeft Nijinsky, Debussy het idee voor het stuk dat een jaar later het kleurrijke Jeux zal worden. Ook Debussy heeft de danser-choreograaf beschreven:
“terwijl hij met zijn voeten de twee-en-dertigsten volgt, voert hij met zijn armen tegenbewegingen uit om dan plots, als door een hartaanval getroffen, met een duistere blik toont hoe de muziek langs hem trekt.” 67)
In datzelfde jaar komt Einstein met zijn tweede relativiteitstheorie waarin hij de eigenschappen van ruimte en tijd verbindt met de aanwezigheid van materie. 44)

essay-deel-1914

Tuesday, December 16th, 1952

Toename van de spanningen in Europa. Moord op de Oostenrijkse kroonprins Franz Ferdinand door de Bosnisch-Servische student Princip. Keizer Wilhelm II noteert op een papiertje dat snel met de Serviërs dient te worden afgerekend. 28 juli valt de Oostenrijk-Hongarije, Servië binnen. Al snel mobiliseert de rest van Europa (Duitsland, Engeland, Frankrijk, Rusland en ook Turkije). Die herfst nog stagneert de oorlog in de loopgraven. 75)
Op 10 oktober wordt dat jaar in Wales Dylan Thomas geboren.
16 December 1952 sterft zijn vader waarvoor hij het gedicht zal schrijven dat Stravinsky in zijn laatste werk-fase gaat leiden. In datzelfde jaar schrijft Cage: 4′33″. Naast de emancipatie van het fenomeen Klank, behoort nu ook de Stilte definitief als een autonoom materiaal tot het arsenaal van de componist. Bijna zestig jaar na haar bewuste ontdekking door Debussy (zie ook 1893). Scelsi geneest in 1952 van de crisis in zijn ziel:
“ik was ziek omdat ik teveel dacht; nu denk ik niet meer” 76)

essay-deel-1915

Friday, July 13th, 1951

In Maart 1951 voltooid Dylan Thomas het gedicht Do no go gentle into that good night. Het gedicht schrijft Thomas voor zijn blinde, doodzieke vader, die het jaar daarop sterft. Opmerkelijk is dat Thomas, ‘on-dank-zij’ de hevige emoties van verdriet, liefde en angst voor het leven van zijn vader, de
zeer strenge en rigide vorm van de ‘villanelle’ kiest om zich poëtisch mee uit te drukken. Een vorm die, zoals reeds besproken, later door Stravinsky met de grootste voorzichtigheid in muziek wordt vertaald. 77)
Op 13 juli 1951 sterft in Los Angeles Arnold Schömberg. In dezelfde zomer leert Karlheinz Stockhausen in Darmstadt niet alleen tijdgenoot Boulez kennen maar ook Messiaen’s Modes de valeurs et d’intensités kruist zijn pad. Messiaen’s pianowerk; waarin voor het eerst bijna alle muzikale parameters (toon-duur,-hoogte,-dynamiek) in de rigide orde van reeksen zijn gevangen. Naar aanleiding van deze openbaring maakt Stockhausen zijn eerste puur seriële stukken. Vanaf deze tijd beginnen zich in Stockhausen’s leven kunst en wetenschap te mengen wanneer hij in de studio’s van Schaeffer zijn eerste klank-analyses maakt. Analyses waarvan de resultaten niet veel later reeds als materiaal voor zijn compositorisch werk zullen gaan dienen.
Als de eerste gevolgen van de grote oorlog dichterbij komen verlaat op 18 december 1915 Varèse Europa om naar Amerika te reizen.

essay-deel-1918

Wednesday, April 14th, 1948

vijfendertig jaar na Wagners dood
vijfendertig jaar voor Viviers dood
+
Pas na de dekolonisatie van Palestina in 1948, is het zover en roept Ben Goerion de staat Israël uit. In datzelfde jaar treedt Rothko’s laatste werkfase in. De beroemde en enorme doeken met de ‘levende’ kleurvlaktes ontstaan:
“Ik besef dat historisch gezien grote schilderijen worden gemaakt voor iets heel grandioos en pompeus. Mijn reden echter -die ook opgaat voor andere schilders die ik ken- is dat ik juist heel menselijk en intiem wil zijn” 51)
Een halve meter zou volgens Rothko de ideale afstand zijn om het werk te kunnen ervaren.
Vanaf dat moment zal de maker zijn werk nog maar amper verklaren en wordt een doek alleen van een datum voorzien:
“Stilte is zo precies” 51)
Het zijn kunstwerken die het ego van de maker ontstijgen, en op die manier een eigen leven lijden en voorbij de grenzen van het stoffelijke trachten te komen:
“Mijn kunst is niet abstract, zij leeft en ademt” en “Ik houd me alleen bezig met de uitdrukking van basale menselijke emoties”
“Een schilderij gaat niet over een ervaring maar is een ervaring” 51)
De retoriek van de Rothko-citaten is er een waarvan ook anderen, zoals de tijdgenoten Varèse en Scelsi, zich bedienen wanneer het om hun werk gaat. Scelsi bevind zich vanaf 1948 in een crisis waar hij zich uiteindelijk als een Münchhausen uit weet te trekken door het dagelijks, uren lang achter de piano, steeds de zelfde toon te herhalen, zich daaraan over te geven teneinde in het wezenlijke van de klank op te kunnen gaan. Versmelting, symbiose met het materiaal.
Paul Celan debuteert in Wenen met de bundel Der Sand aus den Urnen waarin Celan met het gelijknamige gedicht, als een chirurg, de wisselwerking tussen waarneming en waarheid onderzoekt en ontleed. 81) Celan tast in dat gedicht de zintuiglijkheid af, met begrippen en woorden als: groen, blauw, rood, de klank van het slaan op een trommel en de bitter smaak. Ook het organische wordt beschreven en afgetast: schimmel, onthoofd, schaamhaar, tenen, wenkbrauw, lippen en hart. De actie, beweging en dynamiek verschijnen in: het waaien, het slaan, tekenen, het vullen, en het zich voeden. Tot en met metafysische beelden: het huis van het vergeten, de waaiende deur, het hart voeden. In een nauwkeurig proces, toont Celan de corruptie en de waarheid van taal aan de hand van de symbiose die hij tussen tegenstellingen laat ontstaan: schimmel (samenvattend beeld van het levende en de vergankelijkheid), onthoofde speelman (dood en spel, naïviteit en schuld), trommels uit schaamhaar en mos (wat hard of luid zou moeten zijn is week, zacht en vergankelijk), het langer tekenen van de wenkbrauwen (de transformatie of de leugen die optreed tijdens het afbeelden
van een waarheid), de parallel tussen het vullen van de urnen en het voeden van het hart (vullen en voeden, urn en hart). Hiermee kruipt de beschrijving als het ware in de kern, het wezenlijke van hetgeen de dichter in de vorm van het gedicht wil tonen. En met de lengte van bovenstaande pogig het gedicht te openen, te duiden, in vergelijking met de lengte van het eigenlijke gedicht, wordt duidelijk hoe compact en gecomprimeerd en tegelijkertijd duizelingwekkend veelzeggend ‘iets’ door Celan wordt ver-dicht.
In 1948 voltooid Olivier Messiaen zijn Turangalîla-Symphonie. De titel is een meerduidig woord uit het Sanskriet dat Messiaen verklarend vertaald met liefdes-lied, ode aan de vreugde, de tijd, bewegingen, ritme, leven en dood. En zoals met zijn opera uit 1983, zo toont Messiaen met deze symfonie ook het volledige spectrum van zijn compositorische kunde van dat moment. 82) Messiaen beschrijft de overkoepelende thematiek van de Symfonie met woorden over de fatale, onweerstaanbare liefde die alles verheft tot een meta-fysische aangelegenheid, zoals het bij Tristan en Isolde gebeurt. De liefde die twee mensen laat groeien tot ver boven hun ego. Het werk vormt een deel van de Tristan-triptiek, de thematiek van dood en liefde, waarvan ook de liederencyclus Harawi deel uit maakt.
Van zijn beschrijvingen over de muziek tot en met het taalgebruik waarmee de buitenmuzikale-thematiek wordt beschreven, vertoont Messiaen’s visie, met name op dit stuk, een grote verwantschap met de wijze waarin Vivier over zijn muziek spreekt. Claude Vivier wordt dat jaar op 14 april te Quebéc geboren. Al snel wordt hij ter adoptie afgestaan wat naar eigen zeggen een bepalende invloed op hem zal hebben, tot diep in zijn muzikale idioom.
“…toen ik op mijn zesde wist dat ik geen vader of moeder had, ontstond voor mij door die wetenschap een prachtige droomwereld; ik gaf naar believen vorm aan mijn eigen herkomst, sprak zogenaamd vreemde talen.” 83) Dertig jaar en twintig dagen eerder sterft, na een lang ziektebed, in Parijs Claude Debussy, op 25 maart 1918. Naar aanleiding daarvan schrijft
Stravinsky een ‘choral’ aan welke hij door de jaren heen zal blijven doorwerken om in 1920 tot het resultaat Symphonies d’instruments à vent te komen.
Dat werk zal Stravinsky aan Claude Debussy opgedragen. Net als Wagner laat ook Debussy een zeer belangrijke muzikale erfenis na waarvan de ‘transpiratie’ tot diep in volgende componisten-generaties zal blijven ‘doorademen’.
Op 11 november 1918 eindigt de wereldoorlog en wordt de vrede van Brest-Litovsk getekend. Er volgen andere vredes-verdragen waaronder het beroemde van Versaille dat buitengewoon nadelig voor Duitsland uit pakt. Het land wordt als één van de hoof-schuldigen en verliezers van de grote oorlog aangewezen en dient niet alleen grote lappen grond af te staan, maar moet tevens een enorme schuld bij wijze van boete gaan betalen. Keizer Wilhelm II voelt allerlei buien reeds hangen en vlucht ondertussen maar snel naar Door in Nederland. Daarmee laat hij een Duitsland achter in een grote politieke en staatkundige onstabiliteit. De Amerikaanse president Wooddrow Wilson ziet de onstabiliteit niet alleen aan de andere kan van de oceaan naar als een wereldwijd gevaar en ontwerpt het plan van de Volkenbond. Een broederlijke alliantie van zoveel mogelijk landen die voor mondiale veiligheid dient te zorgen en zo de wereldvrede bewaakt. Het idee wordt door Europa opgevat en uitgevoerd. De grote afwezigen in die Volkenbond zijn vreemd genoeg Amerika zelf en ook Duitsland. 84)
Als antwoord op Wilson’s Volkenbond en naar aanleiding van de chaos in Duitsland schrijft Rudolf Steiner datzelfde jaar nog het boekwerk Aufruf an das deutsche Volk und an die Kulturwelt waarin hij een nieuw ontwerp voor het sociale organisme presenteert. Deze ’sociale drie-geleding’ beschrijft het principe van de strikte scheiding tussen staat (gerechtelijke -en wetgevende macht), economie (alle vormen van handel, transactie, bellegen etc.) en cultuur (kunst, religie en wetenschap). De individuele belangen van deze drie-heid dienen helder van elkaar te worden onderscheiden en mogen zich onderling niet verstrengelen. De genoemde drie-heid zal idealen van de Franse revolutie als volgt moeten dienen en moeten waarborgen:
gerechtelijke -en wetgevende macht volgens het principe van de gelijkheid, de vormen van handel, transactie en beleggingen volgens dat van de broederlijkheid of solidariteit en de cultuur tenslotte volgens het principe van de vrijheid. Het boekwerk wordt ondertekent door een tal van vooraanstaande, publieke figuren uit die tijd waaronder Herman Hesse. Ondertekend en wel wordt de Aufruf an das deutsche Volk und an die
Kulturwelt vervolgens gepubliceerd en verspreidt. 85)
Vele jaren later zal Joseph Beuys hetzelfde boekje lezen dat hem onder meer zal inspireren tot de kunstwerken die hijzelf met de term ‘Soziale Plastik’ aanduidt. 86)
Aan de andere kant van de oceaan schrijft in 1918 Edgar Varèse aan Amériques, en slaat daarbij een totaal nieuw, en ontgonnen pad in:
“Ik zie de titel ‘Amérique’ niet enkel als geografische aanduiding, maar meer als symbool voor ontdekkingen- nieuwe werelden op aarde, in de hemel of in de menselijke geest … deze compositie is de uitdrukking van een geestestoestand, een puur stuk muziek … al met al is het thema een meditatie, het is de indruk van een vreemdeling die zichzelf vragen stelt over de buitengewone mogelijkheden van onze oude cultuur” 87)

essay-deel-1920

Saturday, November 23rd, 1946

De stad die vanaf de Duitse romantiek tot en met het Duits-nationaal-socialistische bewind, hét beeld geweest was voor het typische, folkloristische en ideale Duitsland, het decor van Wagners Meistersinger, werd in 1946 het toneel voor de ‘Nürenberger-Porzesse’ tegen de ‘Meister aus Deutschland’. Tot 1949 worden de nationaal-socialistische misdaden tegen de mensheid in het internationale militaire gerechtshof behandelt en
veroordeelt. 90)
Op 23 november 1920 wordt in Czernowitz (Bukowina) Roemenië (tegenwoordig Oekraine) Paul Celan geboren van 1926 tot ‘38 gaat hij daar naar de hebreeuws-duitse school. Igor Stravinsky voltooid in hetzelfde jaar Symphonies d’instruments à vent. 91) Het werk is gebasseerd op litaniën uit de russisch-orthodoxe dodenmis; en daarmee een uit vocale elementen opgebouwd instrumentaal werk. Veel van de rythmische patronen uit het stuk zijn ontleend aan de lettergrepen van de gezongen russische woorden uit de mis, als bijvoorbeeld het vijf-lettergrepige ‘Al-lilu-i-ya’. 92) Met een veelheid van muzikale figuren, karakters en motieven ‘monteert’ Stravinsky een absoluut muzikaal en ritueel stuk. Samen met Les Noces, sluit Symphonies de zogenaamde ‘Russische-periode’ van Igor Stravinsky af. Het is niet de enige noch de laatste keer, dat Stravinsky een ‘in memoriam’ schrijft, welke een stijl-periode afsluit en aan breekt. En in dat jaar waarin Stravinsky zijn ‘In Memoriam Debussy’ voltooit, noemt Steiner, in een voordracht, Debussy als sleutelfiguur wanneer het Über die Erweiterung des Tonsystems gaat:
“Und so meine ich, dass auch zu einer solchen Fortbildung der Musik - ganz ähnlich, wie wir in der Mahlerei versuchen, uns in die Farben hinein zu leben und aus der Farbe heraus zu schaffen - dieses Hineinleben in den Ton heute etwas bedeutet wie den Anfang eines Fortschrittes… Aber ich möchte wissen, wie mann (…) Debussy verstehen kann, wenn mann (ihm) nicht als einen (…) Vorläufer von irgend etwas Künftigem versteht, was in dieser Richtung liegt… Mann kann ja, wenn man sich in die Tiefen des Tones nun eben hineinfindet, ihn in
der verschiedensten Weisen verteilen, indem man ihn nun wieder heraussetzt in Nachbartönen.” 93)
Kenmerkend voor de gehele ‘eeuw’ is de hierboven geschetste houding van de kunstenaar, de mens die zichzelf meer en meer tot in het binnenste van zijn materiaal gaat bewegen, om van daaruit verder te kunnen werken. Interessant is ook de analoge (synesthetische) kunst-ontwikkeling van de akoestische klank en de visuele kleur. Tot slot is daar de concrete opmerking over het uitbreiden van het toon-systeem; het vanuit de kern van een toon naar nieuwe buur-tonen werken. Ik heb niet kunnen achterhalen of Hába en Steiner tenminste weet van elkaar hebben gehad, maar in de ‘Zeitgeist’ van datzelfde jaar voltooid Hába zijn Streichquartett No. 2 waarin voor het eerst met kwarttonen gewerkt wordt. Zelf schrijft Alois Hába over de door hem ‘ontdekte’, nieuwe micro-intervallen in het voorwoord van het kwartet:
“Für mich ist das eine Art und Weise, das alte, auf Halbtönen gründende System dank feiner tonaler Unterscheidungen zu bereichern, ohne es zu zerstören.” 94)

essay-deel-1933

Monday, February 27th, 1933

Op 27 februari staat de Reichstag in Berlijn in brand. Vijftig jaar na Wagners dood en vijftig jaar voor Viviers moord. Vrij direct wordt de mogelijke dader als zondebok aangewezen: de Nederlander Marinus van der Lubbe, een communist. De jacht op het rode gevaar is geopend, massa-arrestaties van communisten volgen. Op grond van artikel 48 (zie 1919) haalt Hitler president von Hindenburg over de noodtoestand uit te roepen waardoor
tijdelijk de grondwet buiten werking worden gezet. Een machts-vacuüm ontstaat. Alle joodse ambtenaren worden binnen korte tijd ontslagen. 117)
In dat jaar heeft Mark Rothko in Oregon zijn eerste solo-tentoonstelling, waarin ook het werk van zijn leerlingen van de Jewish Center Academy uit Brooklyn komen te hangen. Het begin van zijn gestaag groeiende carrière. In April 1933 begint ook de publieke loopbaan van Dylan Thomas wanneer zijn gedicht And death shall have no dominion in de ‘New English Weekly’ wordt afgedrukt. 118) Hoe de woorden zo schoon en gaaf langs veel van de besproken thema’s tasten, maakt dit gedicht een gewenste slot woord voor dit essay. De tekst zelf heeft echter betrekking op twee passages uit het nieuwe testament:
“…de dood heeft geen macht meer…”
[Paulus aan de Romeinen, 6:9]
“en de zee gaf haar doden”
[Openbaring 20:13]

Op 5 maart dat jaar wint de NSDAP 44 procent van de stemmen waarop Hitler in het machts-vacuüm wetten onmiddellijk in werking zet die ervoor zullen zorgen dat hij voor een periode van vier jaar onbeperkte volmacht zal hebben. En net als Mussolini al had gedaan sluit nu ook Hitler een concordaat met de paus, om vanuit de grote katholieke invloedssfeer extra macht-steun te rijgen. Door hun grondige afkeer van het geloof, als “opium voor het volk”, hadden de communisten het katholicisme reeds tegen zich.
Twee weken na de verkiezings-overwinning wordt het Duitse nationalisme met de ‘Tag von Potsdam’ gevierd en gevoed. Een uitvoering van Wagners Meistersinger vormt een wezenlijk onderdeel binnen die rijkspropaganda. De zangers van de opera worden geïnstrueerd om in de derde akt Hitler in het publiek, in plaats van het personage Sachs op de bühne, als ’smid van het nieuwe Duitsland’ te eren. 119) En daadwerkelijk wordt alle Duitse cultuur vanaf dat ogenblik, tot diep in het wezen van de Duitse taal, drastisch omgevormd, gepenetreerd en gemobiliseerd met als doel een groot nationaal-socialistische Duitsland.
Anton Webern is mei dat jaar in London waar hij onder meer het ‘British Museum’ bezoekt en zijn werkwijze, ideaal gespiegeld ziet. Aan Hildergard Jone schrijft hij daarover:
“Ich habe auch den Parthenon-fries gesehen! (…) Es ist die genaue Entsprechung unserer Kompositionsmethode: immer dieselbe Sache unter tausend verschiedenen Erscheinungen.” 120)
In het midden van dat jaar, in augustus, reist de achttienjarige Dylan Thomas naar London, zijn gedicht And death shall have no dominion, achterna.
“Dead men naked they shall be one
With the man in the wind and the west moon;
When their bones are picked clean and the clean bones gone,
They shall have stars at elbow and foot
Though they go mad they shall be sane,
Though they sink through the sea they shall rise again … ” 119)