بكر

Ondertussen nemen bepaalde spanningen in Europa toe. Kanselier Otto von Bismarck (1815-1898 ) wordt door keizer Wilhelm II (1859-1941) afgezet. Bismarck. De laatste heeft zich gedurende zijn termijn met een zekere ‘Gründlichkeit’ hard gemaakt voor de oprichting, de eenheid alsook voor de veiligheid van een groot Duits rijk. Wilhelm II zal in zijn regeerperiode een eerder grillige en riskante nationalistische politieke koers gaan voeren.
De enorme expansie-drang met betrekking tot industrialisatie en tot kolonialisme zorgen geleidelijk aan, voor de groei van een competitieve sfeer tussen de Europese landen. Die sfeer leidt, in combinatie met de toename van nationalistische sentimenten, tot politieke alsook cultureel-economische spanning in heel Europa, die langzaam voor verdeeldheid en zelfs scherpe polarisatie zullen gaan zorgen. 18)
Sociaal-cultureel uit zich dit in uiteenlopende en tegengestelde tendensen: van materialistische idealen tot occulte wereldbeelden, van geslachtsziekte tot psychische aandoening, van militarisme tot de hang naar totale anarchie. 19)
Vivier reist in 1976 rond door Azië en ervaart daar nieuwe klanken wanneer hij op Bali mag aanschuiven bij een dorpsorkest. De Balinese muziek leert hem dat één enkele melodie kan bestaan uit meerdere stemmen, wier melodische patronen, in de afwisseling van rust en klank, elkaar complementeren. 20) Een verschijnsel dat reeds tijdens de vroege dertiende eeuw, de pionierstijd van de polyfonie, in de lage landen bekend staat als hoketus-techniek. Naast de kennismaking met zulke muziek-technieken, ervaart Vivier tijdens het gamelan-spel, ook de sociale
betekenis en functie van de lokale muziek-praktijk. De muziek verbindt en maakt de gemeenschap. Het zijn diepe ervaringen die zijn muziek-begrip verbreden:
“Ik wil dat kunst een sacrale handeling is, een openbaring van krachten, het communiceren met die krachten. Een musicus heeft niet meer de taak muziek te organiseren maar bijeenkomsten waarin een openbaring plaatsvindt…” 21)
Hoe Vivier een zekere sociale- zelfs sacrale verantwoordelijk met de taak van de componist verbindt en de functie van kunst en muziek geheel openbreekt, is verwant met het denken en het werk van tijdgenoot Joseph Beuys:
“… das Kunstwerk ist das allergrösste Rätsel, aber der Mensch ist die Lösung. Hier ist die Schwelle, die ich kennzeichnen will als das Ende
der Moderne, das Ende aller Tradition. Wir werden gemeinsam den sozialen Kunstbegriff entwickeln als ein neugeborenes Kind aus den alten Disziplinen.” 22)
Terwijl Vivier in het verre oosten reist, wordt op de Biënale van Venetië Beuys’ Strassenbahnhaltestelle tentoongesteld. Een monumentaal werk waarin letterlijk brokstukken uit Beuys zijn jeugd (tramrails verticaal en gebogen tot diep in de grond gestoken, een replica van het standbeeld ‘de ijzeren man’) een installatie vormen, gemoduleerd tot een soort totem-paal, welke via aarde en water, verleden en toekomst met elkaar verbinden. Op de opening van de Biënnale deelt Joseph Beuys bij zijn kunstwerk brood en wijn uit. 23)
Dat zowel Vivier als Beuys het kunst-begrip openbreken tot sacraal-(Vivier) en sociaal-(Beuys) fenomeen, en de mens in het middelpunt van deze concentraties zetten, of ook in ieder mens een kunstenaar zien, is sterk verwant met het denken van Nietzsche en Foucault, bij wie het kunstenaarschap van de mens nauw samenhangt met diens individuele verantwoordelijkheid voor een waarachtig zelf-vormgegeven en gekozen leven, binnen het sociale geheel. In die volgorde: vanuit het innerlijke en scheppende leven van het individu, tot een gemeenschap komen. 6)