بكر

Na een langdurige crisis, een oeuvre-loze stilte van meer dan 10 jaar, wordt op 2 December 1954, in het Théâtre des Camps-Elyées te Parijs, de première van Edgar Varèse’s Déserts gehouden. Blazers, slagwerkers, slaan en stoten, afgewisseld met elektronische intermezzi, grote, zeer polychrome en veelvormige klank-objecten uit. Motieven zijn niet meer waarneembaar, enkel intervallen, inzetten en pure klank kolommen, die allen in elkaar scharnieren en een complex kinetisch gevaarte of apparaat van de ‘muziek’ maken. Zo schuren, knarsen, schuiven en botsen die klank-objecten ‘tektonisch’ over, door, en op elkaar. Ook hier lijkt het alsof de resultaten van wetenschappelijke, geo -of bio-chemische proeven, hoorbaar worden gemaakt. De première wordt een schandaal van de orde die op dezelfde plaats 41 jaar eerder plaats zal vinden. 64)
In het jaar van Déserts schrijft Stravinsky zijn ‘In memoriam Dylan Thomas’, op de teksten voor de overleden vader van de overleden dichter. Ook binnen zijn oeuvre markeert dit werk het begin van een nieuwe stijl-periode. De strengheid van de tekst-compositie, in de rigide vorm van de ‘villanelle‘, wordt door Stravinsky in een even zo strenge muzikale vorm vertaald. Het stuk is voor vier trombones, strijkkwartet en tenor. Als materiaal gebruikt Stravinsky een reeks van slechts vijf tonen: een chromatisch opgevulde grote terts, waarmee hij met omkeringstechnieken, in een canonische polyfonie het stuk construeert. 65)
In 1912 maakt Vaslav Nijinsky de choreografie voor een uitvoering van Debussy’s l’ Apres midi …. Ook hij veroorzaakt met zijn vernieuwingen enige opschudding. De ‘Figaro’ schrijft naar aanleiding van deze choreografie:
“We kregen een faun te zien, schunnig, zich bewegend met een walgelijke erotische dierlijkheid en ongehoord schaamteloze gebaren.” 66)
Tijdgenoot en beeldhouwer Rodin, waarvoor Nijinsky eens model staat, ziet het anders:
“de harmonie tussen zijn mimiek en zijn plasticiteit is volmaakt.” 66)
In dezelfde tijd geeft Nijinsky, Debussy het idee voor het stuk dat een jaar later het kleurrijke Jeux zal worden. Ook Debussy heeft de danser-choreograaf beschreven:
“terwijl hij met zijn voeten de twee-en-dertigsten volgt, voert hij met zijn armen tegenbewegingen uit om dan plots, als door een hartaanval getroffen, met een duistere blik toont hoe de muziek langs hem trekt.” 67)
In datzelfde jaar komt Einstein met zijn tweede relativiteitstheorie waarin hij de eigenschappen van ruimte en tijd verbindt met de aanwezigheid van materie. 44)