بكر

In het jaar val Stalins dood, voltooid in het communistische Hongarije van 1953, György Ligeti Musica ricercata. 68) Het stuk bestaat uit elf miniaturen voor piano, waaruit kraakhelder en duidelijk compositorische technieken van Ligeti hoorbaar worden. Van één toon, zeer ritmisch over verschillende octaven, naar twee, rustig, haast dreigend, dan via een simpele modaliteit, naar een vreemde tonaliteit, volksachtig, dan naar een gekleurdere modaliteit, speels, om uiteindelijk, pas in het slotdeel, met een zeer strenge polyfone chromatische muziek te eindigen. Later vertelt Ligeti dat in deze periode zijn aandacht verschuift naar een nieuwe, synesthesische soort van muziek:
“Visuelle Assoziationen von Farbe, Licht sowie taktile Assoziationen von Materie, Dichte, Volumen, Raum traten an die Stelle von Motiven, Melodien, Harmonien, Rythmus” 69)
In mei van 1953 leren Stravinsky en Thomas elkaar in New York kennen; na de première van Thomas’ Under Milk Wood, een stuk dat door het ontbreken van een klassiek plot en haar metrische, melodische sterk beeldende, poëtische taal, aan een compositie van taal-klanken, en droom-taferelen doet denken. 70) Dylan en Igor -”zeg maar je, zeg maar jij”- zijn erg blij en enthousiast van elkaars persoon en werk, en besluiten daarom voor het daaropvolgende jaar samen te gaan werken aan een opera. Als Thomas zich nog datzelfde jaar gereed maakt naar Stravinsky in Hollywood te reizen, sterft de dichter in een ziekenhuis, op 9 november in New York. 58)
Een jaar voor Thomas’ geboorte voltooid Igor Stravinsky Le Sacre du Printemps. De muziek voor het ballet met ‘beelden uit een heidens Rusland’, overtreft alle vaardigheden die Stravinsky tot dan toe in zijn werk ten gehore heeft gebracht. Debussy schrijft Stravinsky met een bescheiden enthousiasme:
“het doet me buitengewoon deugd u te kunnen melden hoezeer u de grenzen van het toelaatbare binnen het domein van de klank hebt weten op te rekken ” 71)
Aan een kennis schrijft Debussy op 29 mei 1913, direct na de première, met een iets andere toon:
“Le Sacre du Printemps is een buitengewoon wild gebeuren (…) het is, zo u wilt, wilde muziek met voorzien van alle moderne comfort” 72)
Reeds de eerste klanken en danspassen van het stuk brengen echter tijdens die première op 29 mei in het Théâtre des Camps-Elyées, een enorme publieks-chaos van verontwaardiging teweeg, herinnert zich Stravinsky:
“Witheet kwam ik achter het toneel, waar ik zag hoe Diaghilev een laatste poging ondernam de zaal tot rust te brengen door de zaallichten aan en uit de doen. De rest van de voorstelling stond ik achter Nijinski en hield de panden van zijn frak vast, terwijl hij, staande op een stoel, de dansers nummers toeschreeuwde als een stuurman” 73)
Na Le Sacre neemt het succes van Nijinsky snel af. In datzelfde jaar trouwt Nijinsky met een Hongaarse fan van hem, wat bij Diaghilev een grote jaloerse woede teweeg brengt, die hem doet besluiten Nijinski definitief uit het ‘Ballets Russes’ te zetten. Daarmee is de carrière van Nijinsky zo goed als afgelopen. 74)