بكر

De stad die vanaf de Duitse romantiek tot en met het Duits-nationaal-socialistische bewind, hét beeld geweest was voor het typische, folkloristische en ideale Duitsland, het decor van Wagners Meistersinger, werd in 1946 het toneel voor de ‘Nürenberger-Porzesse’ tegen de ‘Meister aus Deutschland’. Tot 1949 worden de nationaal-socialistische misdaden tegen de mensheid in het internationale militaire gerechtshof behandelt en
veroordeelt. 90)
Op 23 november 1920 wordt in Czernowitz (Bukowina) Roemenië (tegenwoordig Oekraine) Paul Celan geboren van 1926 tot ’38 gaat hij daar naar de hebreeuws-duitse school. Igor Stravinsky voltooid in hetzelfde jaar Symphonies d’instruments à vent. 91) Het werk is gebasseerd op litaniën uit de russisch-orthodoxe dodenmis; en daarmee een uit vocale elementen opgebouwd instrumentaal werk. Veel van de rythmische patronen uit het stuk zijn ontleend aan de lettergrepen van de gezongen russische woorden uit de mis, als bijvoorbeeld het vijf-lettergrepige ‘Al-lilu-i-ya’. 92) Met een veelheid van muzikale figuren, karakters en motieven ‘monteert’ Stravinsky een absoluut muzikaal en ritueel stuk. Samen met Les Noces, sluit Symphonies de zogenaamde ‘Russische-periode’ van Igor Stravinsky af. Het is niet de enige noch de laatste keer, dat Stravinsky een ‘in memoriam’ schrijft, welke een stijl-periode afsluit en aan breekt. En in dat jaar waarin Stravinsky zijn ‘In Memoriam Debussy’ voltooit, noemt Steiner, in een voordracht, Debussy als sleutelfiguur wanneer het Über die Erweiterung des Tonsystems gaat:
“Und so meine ich, dass auch zu einer solchen Fortbildung der Musik – ganz ähnlich, wie wir in der Mahlerei versuchen, uns in die Farben hinein zu leben und aus der Farbe heraus zu schaffen – dieses Hineinleben in den Ton heute etwas bedeutet wie den Anfang eines Fortschrittes… Aber ich möchte wissen, wie mann (…) Debussy verstehen kann, wenn mann (ihm) nicht als einen (…) Vorläufer von irgend etwas Künftigem versteht, was in dieser Richtung liegt… Mann kann ja, wenn man sich in die Tiefen des Tones nun eben hineinfindet, ihn in
der verschiedensten Weisen verteilen, indem man ihn nun wieder heraussetzt in Nachbartönen.” 93)
Kenmerkend voor de gehele ‘eeuw’ is de hierboven geschetste houding van de kunstenaar, de mens die zichzelf meer en meer tot in het binnenste van zijn materiaal gaat bewegen, om van daaruit verder te kunnen werken. Interessant is ook de analoge (synesthetische) kunst-ontwikkeling van de akoestische klank en de visuele kleur. Tot slot is daar de concrete opmerking over het uitbreiden van het toon-systeem; het vanuit de kern van een toon naar nieuwe buur-tonen werken. Ik heb niet kunnen achterhalen of Hába en Steiner tenminste weet van elkaar hebben gehad, maar in de ‘Zeitgeist’ van datzelfde jaar voltooid Hába zijn Streichquartett No. 2 waarin voor het eerst met kwarttonen gewerkt wordt. Zelf schrijft Alois Hába over de door hem ‘ontdekte’, nieuwe micro-intervallen in het voorwoord van het kwartet:
“Für mich ist das eine Art und Weise, das alte, auf Halbtönen gründende System dank feiner tonaler Unterscheidungen zu bereichern, ohne es zu zerstören.” 94)